Milletlerarası Özel Hukuk mevzuatımıza göre,
Tenfiz; yabancı mahkemelerce hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan hükümlerin Türkiye’de icra olunabilmesi için yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesi gereklidir.
Tanıma; yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi için yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır.
Bu kanun maddelerini daha iyi anlayabilmek için örneklendirmek doğru olacaktır. Örnek olarak Alman mahkemelerce verilmiş ve Alman kanunlarına göre kesinleşmiş bir boşanma hükmü var elinizde. Bu hükümler devletlerin yargı egemenliği ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak sadece verildikleri ülkede hüküm ve sonuç doğururlar. Bu sebeple elinizdeki bu boşanma kararının Türkiye’de herhangi bir geçerliliği yoktur. Tam olarak burada Tanıma kavramı devreye girmektedir. Almanya’da verilen bu hükmün Türkiye’de geçerlilik kazanması ve tanınması için Türk mahkemelerinde tanıma davası açmanız gerekecektir. Eğer icrai nitelikte bir hüküm verilmişse, yani boşanma kararı ile birlikte velayet, nafaka ve/veya tazminat kararı da söz konusu ise tenfiz davası açılması gerekmektedir.
Tanıma ve Tenfiz davasının açılabilmesi için gerekli şartlar kanunda sayılmıştır. Şartlar özetle bu şekildedir:
- İki devlet arasında bir karşılıklılık anlaşması veya o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmların tenfizinimümkün kılan bir kanun hükmünün veya fiilî uygulamanın bulunması (Bu şart Tanıma bakımından aranmaz). Karşılıklılık ilkesi kapsamında bulunan ülkeler örnek olarak Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Avusturya, Hollanda, İsviçre, Yunanistan, Bulgaristan şeklinde sıralanabilir.
- İlamın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla ilamın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı halde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmemiş olması. Taşınmazların aynına ilişkin davalara dair yetki kuralının münhasır nitelikte olduğu kabul edilmektedir.
- Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
- Kararın davalının savunma haklarına riayet edilerek verilmiş olmasıdır.
Bu şartlara uygunluk sağlayabilmek için öncelikle yabancı bir mahkeme tarafından verilmiş bir ilamın bulunması, yabancı mahkeme kararının hukuk davalarına ilişkin olması ve kararın kesinleşmiş olması gerekmektedir.
Eklenen bu ön koşullara da uygunluk sağlanması takdirde, sonraki aşama gerekli belgelere ulaşmak olacaktır. Gerekli belgeler şunlardır:
- Yabancı mahkeme ilâmının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilâmı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi.
- İlâmın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi.
- Konsolosluktan alınacak Apostille. Apostille, bir belgenin gerçekliğinin tasdik edilerek başka bir ülkede yasal olarak kullanılmasını sağlayan bir belge onay sistemidir.
Yukarıda sayılanların ışığında, duruşmalara katılma imkanınız yoksa avukatınız aracılığıyla, asliye hukuk mahkemelerinde kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yerleşim yeri yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden, Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde tanıma ve tenfiz davası açılabilir.
Son olarak Nüfus Hizmetleri Kanunu madde 27/A olarak eklenen düzenlemeye göre; Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar; bizzat veya vekilleri aracılığıyla tarafların birlikte veya taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması halinde Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekilinin tek başına başvurması, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili adlî veya idarî makam tarafından verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir.